Σήμερα, βιώσαμε τη χαρά της δημιουργίας, παρακολουθώντας κάποια από τα εκπαιδευτικά προγράμματα του ομίλου ΠΕΙΡΑΙΩΣ. Ευχαριστούμε την κα Πυρπάσου, Υπεύθυνη Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων στο Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς και τις συνεργάτιδές της,  για την παρουσία και τις εμπειρίες και γνώσεις που μας προσέφεραν. Παραθέτουμε την επιστολή που μας έστειλαν και αποτυπώνει τον τρόπο που οι ίδιες βίωσαν την συνάντησή μας.

«Επανερχόμαστε για να εκφράσουμε τις θερμές ευχαριστίες μας σε εσένα, καθώς και σε όλες και όλους τους εκπαιδευτικούς του σχολείου. Η εμπειρία που αποκομίσαμε ήταν πολύτιμη και θα μας συνοδεύει στο μετέπειτα έργο μας.

Αρχικά, θα θέλαμε να σας συγχαρούμε για το δύσκολο έργο που επιτελείτε κάτω από απαιτητικές και αντίξοες συνθήκες. Στον χρόνο που μοιραστήκαμε μαζί σας, αντιληφθήκαμε ότι έχετε κερδίσει την εμπιστοσύνη των μαθητών, επιτυγχάνοντας –στο μέτρο των δυνατοτήτων σας και παρά την έλλειψη επαρκούς κρατικής φροντίδας και υποδομών– τη σταδιακή επανένταξή τους στον κοινωνικό ιστό από τον οποίο είχαν αποκοπεί.

Άλλωστε, στόχος των εκπαιδευτικών μας προγραμμάτων –ανεξάρτητα από τη σχολική ομάδα στην οποία απευθύνονται– είναι η σύσφιξη των ανθρώπινων δεσμών σε έναν κοινωνικό ιστό που τα τελευταία χρόνια παραμένει εύθραυστος. Η ιστορική μνήμη, οι τέχνες, τα γράμματα, οι προβιομηχανικές τεχνικές κατασκευής που απαιτούν συνεργατικότητα και χειρωνακτική εργασία, καθώς και η επιστήμη της συντήρησης έργων τέχνης ως κατεξοχήν τρόπος διαφύλαξης της συλλογικής πολιτιστικής μνήμης, αποτελούν το συνδετικό υλικό που κρατά ενωμένους τους ανθρώπους.

Παράλληλα, βασικός μας στόχος είναι η επανανοηματοδότηση της ζωής και του εαυτού μέσα από τη συμμετοχή στα εκπαιδευτικά προγράμματα, καθώς και η υπέρβαση κοινωνικών στερεοτύπων και ρόλων που συχνά καθορίζουν τη στάση και τη δράση μας.

Όλα τα παραπάνω τα είδαμε να συμπυκνώνονται στη χθεσινή μας επαφή με τους μαθητές. Όλοι συνεργάστηκαν και έδειξαν ενδιαφέρον, ακόμη και σε δραστηριότητες που αρχικά φοβόμασταν ότι μπορεί να μην ανταποκριθούν. Αντιθέτως, μας εξέπληξαν ευχάριστα, δείχνοντας ότι εμπνέονται και ταυτίζονται σε έναν βαθμό με όσα τους παρουσιάσαμε.

Πιο συγκεκριμένα:

Η Βασιλική Τουρβά, από το τμήμα εκπαιδευτικών προγραμμάτων, υλοποίησε σε τρεις ομάδες το πρόγραμμα «Το χαρτί αλλιώς». Πρόκειται για ένα βιωματικό πρόγραμμα που παρουσιάζει την ιστορία του χαρτιού και ολοκληρώνεται με εργαστήριο χειροποίητης κατασκευής χαρτιού από βαμβακερό πολτό και δημιουργία επιστολόχαρτου. Το χαρτί λειτουργεί ως μέσο μεταμόρφωσης, φροντίδας και δημιουργικής επανεκκίνησης. Οι μαθητές συνεργάστηκαν αποτελεσματικά, ανταποκρίθηκαν με επιτυχία και ανέλαβαν την τακτοποίηση της αίθουσας με την ολοκλήρωση του εργαστηρίου, δείχνοντας υπευθυνότητα.

Kαι εγώ, ως μέλος του τμήματος εκπαιδευτικών προγραμμάτων, υλοποίησα τα εξής προγράμματα σε τρεις ομάδες:

«Με αφορμή τον Γιαννούλη Χαλεπά: σμιλεύοντας τις σκέψεις»

Το πρόγραμμα συστήνει στους συμμετέχοντες το έργο του Τήνιου γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά, με κεντρικό άξονα το έργο «Η Σκέψη» (1933). Μέσα από αυτό, οι μαθητές καλούνται να αποδώσουν μια αφηρημένη έννοια με υλικά μέσα, δημιουργώντας ένα μικρό γλυπτό από πηλό. Οι μαθητές φάνηκε να ταυτίζονται ιδιαίτερα με τη ζωή του γλύπτη, και ειδικά με την περίοδο της πολυετούς νοσηλείας του στην Κέρκυρα, χωρίς να χάσει την επιθυμία του για δημιουργία. Εστίασαν κυρίως στις έννοιες της ελευθερίας και της αγάπης, ενώ ξεχώρισε το έργο ενός μαθητή αφιερωμένο στη φιλία και συγκεκριμένα σε έναν αγαπημένο φίλο που έχει χάσει.

«Ξεδιπλώνοντας και διπλώνοντας τους μύθους του Αισώπου»

Πρόκειται για ένα εργαστήριο αφήγησης και origami με αφετηρία τους μύθους του Αισώπου, οι οποίοι αρχικά απευθύνονταν σε ενήλικες. Οι συμμετέχοντες προσεγγίζουν διαχρονικά ζητήματα ανθρώπινης συμπεριφοράς, επιλογών και ευθύνης, «διπλώνοντας» και «ξεδιπλώνοντας» τους μύθους μέσα από την τέχνη της χαρτοδιπλωτικής. Παρότι υπήρχε αρχικά η ανησυχία ότι το πρόγραμμα θα εκληφθεί ως παιδικό, οι μαθητές μας διέψευσαν ευχάριστα: εντόπιζαν το «δίδαγμα» κάθε ιστορίας και ακολουθούσαν με προσοχή τις οδηγίες για την κατασκευή.

Τέλος, η Ιφιγένεια Λελοβίτη, συντηρήτρια έργων τέχνης και υπεύθυνη του εργαστηρίου συντήρησης του ΠΙΟΠ, υλοποίησε δύο εκπαιδευτικά προγράμματα σε τρεις ομάδες μαθητών. Το πρώτο, «Άγγελοι της λάσπης», είναι εμπνευσμένο από το ιστορικό εθελοντικό κίνημα αλληλεγγύης που αναπτύχθηκε μετά τις πλημμύρες της Φλωρεντίας το 1966, όταν τέθηκαν σε κίνδυνο έργα τέχνης παγκόσμιας κληρονομιάς. Οι μαθητές μπήκαν στη διαδικασία να «σώσουν» έργα τέχνης τυπωμένα σε καμβάδες, ακολουθώντας βασικές αρχές συντήρησης. Στόχος του προγράμματος είναι να μάθουν να φροντίζουν, αντιλαμβανόμενοι τη σημασία τόσο της προσωπικής όσο και της συλλογικής ευθύνης.

(Αξίζει να σημειωθεί ότι οι μαθητές σχολίασαν θετικά τον τίτλο του προγράμματος «Άγγελοι της λάσπης», λέγοντας χαρακτηριστικά: «Σαν κι εμάς».)

Επιπλέον, η Ιφιγένεια υλοποίησε το πρόγραμμα «Δύο λύσεις σε ένα πρόβλημα». Με αφετηρία την ομώνυμη ταινία του Αμπάς Κιαροστάμι, το πρόγραμμα εστιάζει στη διαχείριση συγκρούσεων, στις επιλογές και στις συνέπειές τους. Μέσα από βιωματικές ασκήσεις και εργαστήριο συντήρησης, αναδεικνύεται η αξία της φροντίδας, της συνεργασίας και της επανόρθωσης. Ξεχώρισαν οι αυθόρμητες αντιδράσεις των μαθητών κατά τη θέαση της ταινίας, καθώς και η ιδιαίτερη προτίμησή τους στην αποκατάσταση σκισμένων αφισών που απεικόνιζαν αθλητικά τους πρότυπα.

Και οι τρεις μας παρατηρήσαμε ότι σε όλα τα προγράμματα υπήρχε η πολύτιμη συμβολή ορισμένων μαθητών, οι οποίοι βοηθούσαν στη μετάφραση και στην καλύτερη κατανόηση των όσων λέγαμε, διευκολύνοντας ουσιαστικά τη συμμετοχή όλων.

Ευχόμαστε από καρδιάς τα παιδιά να βρουν τον δρόμο τους και να τα καταφέρουν στη ζωή τους. Ελπίζουμε η πρώτη αυτή συνάντηση να αποτελέσει την αρχή μιας ουσιαστικής και μακρόχρονης συνεργασίας, με στόχο το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα σε αυτό το τόσο σημαντικό και απαιτητικό έργο που έχετε αναλάβει.

Είμαστε στη διάθεσή σας για οτιδήποτε χρειαστεί.

Με εκτίμηση,

Ειρήνη